Medically reviewed by Dr. Kushal Kharel, MD Psychiatry
Consultant Psychiatrist · Nepal Medical Council registered · Last reviewed July 6, 2026
Read the medical information disclaimerWhat is alcohol dependence syndrome?
अल्कोहोल डिपेनडेन्स सिन्ड्रोम भन्नाले रक्सि लगाएत रक्सि जन्य पदार्थ मा निर्भरता हो।यो अवस्था को लक्ष्यण भनेको रक्सि धेरै खाने , पैले खाइराखेको मात्रा ले नपुग्ने , रक्सि केहि समय नाखादा तल तल लाग्ने र धेरै खान मन लाग्ने , नखाएमा सरिरिक लक्ष्यण हरु देखिने हो , त्यस्तै जिबन मा अरु कुरालाई भन्दा पनि रक्सि लाइ प्राथमिकता राख्नु , रक्सि र त्यो संग जोडिएको कुरामा मात्र ध्यान दिनु पनि यो अवस्था को लक्ष्यण हुन्। यो यौटा दिमाग को रोग र येस्मा दिर्घकालिन रुपमा देखिने , बारम्बार देखिने ,र यो बंशानुगत तथा सामाजिक अनि बातबरणिय कारण ले देखिन्छ
What causes alcohol dependence syndrome, and what are the risk factors?
अल्कोहोल निर्भरता सिन्ड्रोमको कारण जैविक, शारीरिक र वातावरणीय र सामाजिक कारकहरू सहित विभिन्न कारकहरूसँग जटिल छ। जैविक कारकहरू जसमा मस्तिष्कको भेन्ट्रल टेगमेन्टल क्षेत्रमा डोपामाइनको रिलीज समावेश छ जसले इनाम बढाउँछ र आनन्द दिन्छ। अन्य कारकहरू सहित, अल्कोहोलको दीर्घकालीन प्रयोगले सिन्याप्टिक प्लास्टिसिटी, स्नायु भिन्नता सहित लामो समयसम्म चल्ने मस्तिष्क परिवर्तनहरू निम्त्याउँछ। मानिसहरूको दीर्घकालीन प्रयोग सहित अन्य कारकहरूले व्यक्तिलाई निकासी संकेतहरूबाट राहत भन्दा आनन्द प्राप्त गर्न बढी पिउन बाध्य पार्छ। समयसँगै प्रिफ्रन्टल कोर्टेक्समा नियन्त्रण कम हुन थाल्यो, जसले रक्सीको प्रयोगमा नियन्त्रणलाई पनि रोक्छ। एमिग्डाला सहित विभिन्न मस्तिष्क भागहरूले निकासी संकेतहरू उत्पादन गर्दछ र हिप्पोक्याम्पसले संकेतहरूमा निर्भर मेमोरी दिन
What are the signs and symptoms of alcohol dependence syndrome?
अल्कोहल डिपेन्डेन्स सिन्ड्रोमका लक्षण र लक्षणहरू, अत्यधिक मात्रामा अल्कोहलको प्रयोग, अल्कोहल घटाउन असमर्थ, अल्कोहल छोड्न धेरै पटक असफल प्रयास, अल्कोहल सेवन छुटाउँदा फिर्ता लिने लक्षणहरू र अन्यमा अन्य रमाइलो स्रोतहरू भन्दा अल्कोहलको प्रयोगलाई प्राथमिकता दिने, र अल्कोहल पिउन चाहने समावेश छन्। यसको गम्भीरताका तीन स्तरहरू पनि छन्। हल्का संस्करणमा ११ मापदण्डहरू मध्ये दुई देखि तीन लक्षणहरू छन्, मध्यममा ११ मापदण्डहरू मध्ये ४-५ समावेश छन् र गम्भीरमा ११ मापदण्डहरू मध्ये ६ भन्दा बढी छन्।
What are the types of alcohol dependence syndrome?
अल्कोहोल प्रयोग विकारलाई हल्का, मध्यम र गम्भीर लक्षणहरूको गम्भीरता अनुसार वर्गीकृत गरिएको छ। यो ११ मापदण्डहरू मध्ये तिनीहरूमा भएका लक्षणहरूको संख्या अनुसार हो। त्यहाँ अर्को अवधारणा छ जुन मदिराको प्रयोगको हानिकारक ढाँचाद्वारा दिइएको छ, जहाँ मदिरा शरीरलाई शारीरिक हानि पुर्याउने तरिकाले लिइन्छ।
How is alcohol dependence syndrome diagnosed?
अल्कोहल डिपेन्डेन्स सिन्ड्रोमको निदान गर्न, अल्कोहलको प्रयोग र यसको ढाँचाको बारेमा बिरामीहरूको इतिहास लिनु आवश्यक छ। icd 11 र dsm 5 अनुसार, हामी उपस्थित लक्षणहरूको लागि जाँच गर्न सक्छौं र निष्कर्षमा पुग्न सक्छौं। mcv र ggt सहित प्रयोगशाला परीक्षणहरू द्वारा सहायक निदान गर्न सकिन्छ।
How is alcohol dependence syndrome treated?
एक्लोहोल डिपेन्डेन्स सिन्ड्रोमको उपचार बेन्जोडाइजापिन हो, यसको कार्य संयन्त्र मस्तिष्कमा GABA एगोनिस्टको सहजीकरण हो। दोस्रोमा थायामिन ट्याब्लेट हो। दीर्घकालीन उपचारमा औषधि लाइन एक्याम्प्रोसेट, बालकोफेन, टोपिरामेट, नाल्टेक्सोन, नेमफेन समावेश छन् जुन एन्टी क्र्याभिंग एजेन्टको रूपमा काम गर्छन्।
Need professional help?
If symptoms are affecting sleep, study, work, relationships, safety or daily functioning, a psychiatric assessment can help clarify the diagnosis and treatment plan.