Eating Disorder

खाने विकार भनेको खाने व्यवहारमा निरन्तर प्रभावको ढाँचाद्वारा परिभाषित गरिन्छ जुन व्यवहारबाट थाहा हुन्छ जहाँ बिरामी तौल बढ्ने र आफ्नो शरीरको आकारको बारेमा पनि व्यस्त हुन्छ र यदि तिनीहरू मोटा छन् भने सधैं चिन्तित हुन्छ; यो एनोरेक्सिया नर्भोइसा हो, त्यस्तै गरी, बुलिमिया नर्भोइसमा बारम्बार धेरै खाने अवधि हुन्छ, त्यसपछि तौल बढ्नबाट रोक्नको लागि क्षतिपूर्ति बान्ताको अवधि हुन्छ।

खाने विकारको विकासमा भूमिका खेल्ने कारक मात्र नभई, यो आनुवंशिक, जैविक, मनोवैज्ञानिक र सामाजिक-सांस्कृतिक कारकहरूको अन्तरक्रियाको कारणले हुन्छ। इनाम प्रणालीले कसरी खेल्छ र शरीर भित्र भोक कसरी नियमन गरिन्छ भन्ने कुरामा मस्तिष्कले कसरी प्रतिक्रिया दिन्छ भन्ने कुरामा विचलित ढाँचा छ। पूर्णतावाद, हानिबाट बच्ने र नकारात्मक प्रभाव सहित अन्य कारकहरू छन्। परिवार र जुम्ल्याहा अध्ययनहरूले आनुवंशिक प्रभाव र जीनोम सम्बन्धित अध्ययनहरूले विशिष्ट स्थानलाई पनि देखाउँछन्। र वातावरणीय कारकहरूमा बालबालिकामा दुर्व्यवहार हुनु र बाल्यकालको आघातको उपस्थिति समावेश छ।

PTSD सरुवा रोग होइन। आघातपूर्ण अनुभवपछि केही मानिसमा लक्षण देखिन सक्छन्, तर यो एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सर्दैन।

एनोरेक्सिया नर्भोसामा बिरामीले आफ्नो क्यालोरीलाई न्यूनतम मात्रामा सीमित गर्छ, यसको खास कारण तौल बढ्ने डर र आफ्नो तखताहरूप्रतिको उनीहरूको भावनामा बाधा हुनु हो। बुलिमिया नर्भोसा भनेको बारम्बार खानेकुरा खाने, त्यसपछि तौल घटाउनको लागि पखाल्ने र बान्ता गर्ने, र जुलाब प्रयोग गर्ने वा उपवास बस्ने वा अत्यधिक व्यायाम गर्ने जस्ता क्षतिपूर्ति व्यवहारद्वारा विशेषता हो। बुलिमिया नर्भोसामा घृणा, दोषी र अत्यधिक खाने भावना पनि हुन्छ।

प्रमुख प्रकारको खाने विकारमा एनोरेक्सिया नर्भोसा, बुलिमिया नर्भोसा, बिन्ज इटिंग डिसअर्डर समावेश छन्। एनोरेक्सिया नर्भोसालाई थप प्रतिबन्धात्मक प्रकारमा विभाजन गरिएको छ, जसको समयमा मानिसहरू उपवास बस्छन्, डाइटिङ गर्छन् र अत्यधिक व्यायाम गर्छन् र बिन्ज इटिंग/पर्जिङ उपप्रकारहरूमा, जहाँ बिरामी बिन्ज इटिंगको दोहोरिने ढाँचा र अनुपयुक्त कम्पेम्सेट्री व्यवहारमा संलग्न हुन्छन्। असामान्य एनोरेक्सिया नर्भोसा, बुलिमिया नर्भोसा सहित अन्य प्रकारहरू।

खाने विकारको जोखिम कारकमा आनुवंशिक पूर्वाग्रह, महिला हुनु र किशोरावस्था वा युवावस्थाको बढ्दो चरणमा समावेश छ। हानिबाट बच्न र नकारात्मक प्रभावबाट बच्नको लागि उत्तम व्यक्तित्व हुनु जस्ता व्यक्तित्व विशेषताहरू पनि छन्। सांस्कृतिक प्रभाव र सामाजिक दबाब जसले पातलोपनलाई प्राथमिकता दिन्छ। ब्याले डान्सर, एयर होस्टेस, फिल्म उद्योग जस्ता पेशामा पनि र पश्चिमी संस्कृतिबाट प्रभावित हुने प्रयास गर्दा पनि। यो परिवार मार्फत सन्तानमा पनि वंशाणुगत हुन्छ।

खाने विकारको निदान क्लिनिकल मूल्याङ्कन र DSM-5 बाट मापदण्डमा आधारित निदान प्रयोग गरेर गरिन्छ। एनोरेक्सिया नर्भोसामा, मापदण्डहरूमा ऊर्जाको प्रतिबन्ध, शरीरको आवश्यकता भन्दा धेरै कम खाना, तौल बढ्ने गम्भीर डर, तौल बढ्ने डर र आफूलाई सेल्फमा राख्ने तरिकामा बाधा समावेश छ। त्यसैगरी बुलिमिया नर्भोसाको लागि, मानिसहरूले दोहोरिने कुरामा बढी खान्छन्, जस्तै लज्जाको कारणले एक्लै खाना खाने, बान्ता सहित क्षतिपूर्ति व्यवहार सहित। यसमा बिरामी र परिवारका सदस्यहरूसँग अन्तर्वार्ता, प्रयोगशाला परीक्षण पनि समावेश छ।

एनोरेक्सिया नर्भोसाको उपचारमा बहु-अनुशासनात्मक दृष्टिकोण, औषधि विभाग, मनोचिकित्सक, मनोवैज्ञानिकको संयोजन समावेश छ। पहिलो, उपचार स्वस्थ ढाँचामा तौल पुनर्स्थापनामा केन्द्रित छ। परिवारमा आधारित उपचार सहितको साइकोथेरापी पनि प्रभावकारी देखाइएको छ। संज्ञानात्मक व्यवहार थेरापी र पारिवारिक हस्तक्षेप पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ। बुलिमिया नर्भोसाको लागि पहिलो लाइन थेरापीमा संज्ञानात्मक व्यवहार थेरापी, र SSRI, fluoxtine, sertaline भनिने औषधिहरूको समूह समावेश छ। अन्तरव्यक्तिगत थेरापी पनि प्रभावकारी उपचार विधि हो। केही अवसरहरूमा चिकित्सा जटिलताहरू व्यवस्थापन गर्न अस्पताल भर्ना आवश्यक पर्न सक्छ।