Medically reviewed by Dr. Kushal Kharel, MD Psychiatry
Consultant Psychiatrist · Nepal Medical Council registered · Last reviewed July 6, 2026
Read the medical information disclaimerWhat is insomnia?
अनिद्रा विकार भनेको निद्रा सुरु गर्न र कायम राख्न कठिनाइ हुनु वा बिहान चाँडै उठ्नु र हप्तामा कम्तिमा तीन रात कम्तिमा तीन महिनासम्म निद्रामा फर्कन नसक्नु र दिनको काममा समस्या वा कमजोरी हुनु हो।
What causes insomnia, and what are the risk factors?
अनिद्राको कारणमा जटिल अन्तरक्रिया समावेश हुन्छ जसमा पूर्वनिर्धारित कारक, अवक्षेपणकारी कारक र निरन्तर कारक समावेश हुन्छ। तनावपूर्ण जीवन, आनुवंशिक जोखिम, पूर्णतावाद र चिन्ता जस्ता व्यक्तित्वका विशेषताहरूले पूर्वनिर्धारित कारकहरूको रूपमा काम गर्छन्। मानिसहरूले तनावपूर्ण परिस्थितिहरूको सामना कसरी गर्छन्, ओछ्यानमा धेरै समय बिताउने र निद्राको बारेमा चिन्ता गर्ने जस्ता केही बानीहरू अवक्षेपणकारी कारकहरूमा समावेश छन्। जैविक कारकहरूमा, यसमा GABA, सेरोटोनिन, नोराड्रेनालाईन र ओरेक्सिन जस्ता न्यूरोट्रान्समिटरहरू समावेश छन्|
Is insomnia inherited or contagious?
अनिद्रा सरुवा रोग होइन। यो एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सर्दैन, तर परिवारमा निद्रासम्बन्धी समस्या, चिन्ता वा अन्य जोखिम कारक देखिन सक्छन्।
What are the signs and symptoms of insomnia?
अनिद्राका मुख्य लक्षणहरूमा निद्रा सुरु गर्न र कायम राख्न गाह्रो हुनु, बिहान सबेरै उठ्नु र फेरि निदाउन नसक्नु समावेश छ। अन्य लक्षणहरूमा सुत्ने समयमा निदाउन गाह्रो हुनु, रातमा बारम्बार उठ्नु र दिनभरि थकान, चिडचिडापन, चिन्ता गर्न कठिनाइ र मुडमा समस्या जस्ता समस्याहरू समावेश छन्।
What are the types of insomnia?
अनिद्रा विकारलाई तीव्र वा दीर्घकालीन रूपमा वर्गीकृत गर्न सकिन्छ। तीव्र अनिद्रा तीन महिनाभन्दा कम समयसम्म रहन्छ र मुख्यतया यसका साथ आउने तनावका कारणले हुन्छ। दीर्घकालीन अनिद्रा ३ महिनाभन्दा बढी समयसम्म रहन्छ र यो प्राथमिक कारण वा अन्य अवस्थाहरूसँग मिलेर हुन सक्छ। अन्य वर्गीकरणहरू पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ जस्तै निद्राको सुरुवातको आधार, निद्राको मर्मतसम्भार र बिहान सबेरै उठ्ने अनिद्राका उपप्रकारहरू।
What are the risk factors for insomnia?
केही जोखिम कारकहरूमा वृद्ध उमेर, महिला लिङ्ग, कम सामाजिक आर्थिक स्थिति समावेश छ। विशेष मानसिक रोगको अवस्थामा, जस्तै चिन्ता र डिप्रेसनले पनि इस्नोमनिया निम्त्याउँछ। मुटुको जोखिम, श्वासप्रश्वास रोग सहित केही चिकित्सा अवस्थाहरूले पनि निद्रा विकारहरूमा योगदान पुर्याउँछन्। तनाव, क्याफिन, एल्कोहोल, निकोटिन केही कारकहरू हुन् जसले निद्रामा बाधा पुर्याउन सक्छ। शिफ्टमा काम गर्दा, रातको ड्युटीले पनि अनिद्रा निम्त्याउन सक्छ।
How is insomnia diagnosed?
केही जोखिम कारकहरूमा वृद्ध उमेर, महिला लिङ्ग, कम सामाजिक आर्थिक स्थिति समावेश छ। विशेष मानसिक रोगको अवस्थामा, जस्तै चिन्ता र डिप्रेसनले पनि इस्नोमनिया निम्त्याउँछ। मुटुको जोखिम, श्वासप्रश्वास रोग सहित केही चिकित्सा अवस्थाहरूले पनि निद्रा विकारहरूमा योगदान पुर्याउँछन्। तनाव, क्याफिन, एल्कोहोल, निकोटिन केही कारकहरू हुन् जसले निद्रामा बाधा पुर्याउन सक्छ। शिफ्टमा काम गर्दा, रातको ड्युटीले पनि अनिद्रा निम्त्याउन सक्छ।
How is insomnia treated?
अनिद्राको लागि औषधीय र गैर-औषधि दुवै उपचार विधि प्रयोग गरिन्छ। पहिलो लाइन उपचार अनिद्राको लागि संज्ञानात्मक बाह्वियरल थेरापी हो, जसमा निद्रा प्रतिबन्ध थेरापी, उत्तेजना नियन्त्रण, संज्ञानात्मक थेरापी र निद्रा नियन्त्रण जस्ता प्रविधिहरू छन्। औषधीय थेरापीमा बेन्जोडायजेपाइनहरू, जोल्पिडम, जोपिक्लोन सहित गैर-बेन्जोडायजापाइनहरू जस्ता औषधिहरू समावेश छन् र अन्य औषधिहरूमा रामेल्टन जस्ता मेलाटोनिन रिसेप्टर एगोनिस्टहरू समावेश छन्। केही अन्य औषधिहरूमा एन्टीहिस्टाइम, सेडेटिभ एन्टिडिप्रेसन्ट औषधिहरूको समूह समावेश छ।
Need professional help?
If symptoms are affecting sleep, study, work, relationships, safety or daily functioning, a psychiatric assessment can help clarify the diagnosis and treatment plan.