Medically reviewed by Dr. Kushal Kharel, MD Psychiatry
Consultant Psychiatrist · Nepal Medical Council registered · Last reviewed September 2, 2026
Read the medical information disclaimerआइठान लाग्नु भनेको के हो?
'आइठान लाग्नु' भनेर चिनिने अवस्थामा व्यक्ति निद्राबाट ब्युँझँदा वा निदाउने बेला केही सेकेन्डदेखि २ मिनेटसम्म हल्न वा बोल्न नसक्ने हुन्छ, र कहिलेकाहीं छातीमा भार परे जस्तो वा कोही नजिकै छ जस्तो डरलाग्दो अनुभूति पनि हुन्छ। यो अनुभव अत्यन्त डरलाग्दो हुन सक्छ, र परम्परागत रूपमा धेरै ठाउँमा यसलाई बोक्सी वा भूतको कारण भनेर बुझिन्छ।
आइठान वास्तवमा किन हुन्छ? (वैज्ञानिक कारण)
आइठान वास्तवमा 'sleep paralysis' भनिने सामान्य निद्रा-सम्बन्धी घटना हो। निद्राको REM चरणमा शरीर स्वाभाविक रूपमा पक्षाघात (हल्न नसक्ने) हुन्छ ताकि व्यक्तिले सपनामा देखेको हरकत साँच्चै नगरोस्। कहिलेकाहीं मस्तिष्क ब्युँझिसक्छ तर शरीरको यो पक्षाघात केही क्षण रहिरहन्छ, जसले गर्दा व्यक्ति सचेत तर हल्न नसक्ने हुन्छ। अनियमित निद्राको समय, निद्राको कमी, धेरै तनाव, र पछाडि फर्केर सुत्ने बानीले यो हुने सम्भावना बढाउँछ। यो न बोक्सीको कारण हो, न कुनै आत्मिक समस्याको संकेत — यो मस्तिष्क र शरीरको सामान्य तर अस्थायी असमन्वय मात्र हो।
बारम्बार डरलाग्दो सपना (nightmare) आउनुको कारण
कहिलेकाहीं डरलाग्दो सपना आउनु सामान्य हो, तर बारम्बार भइरहेमा यो तनाव, चिन्ता, डिप्रेसन, वा कुनै आघातपूर्ण घटना (trauma) सँग जोडिएको हुन सक्छ। PTSD भएका व्यक्तिमा घटनासँग सम्बन्धित सपना बारम्बार आउनु एउटा मुख्य लक्षण हुन सक्छ। अनियमित निद्रा र निद्रा नपुग्नुले पनि डरलाग्दो सपना बढाउन सक्छ।
आइठान वा डरलाग्दो सपना कम गर्न के गर्ने?
नियमित समयमा सुत्ने र उठ्ने बानी बसाल्नुहोस्, पर्याप्त निद्रा लिनुहोस् (७-९ घण्टा), पछाडि फर्केर सुत्ने बानी भए साइढेर परिवर्तन गर्ने प्रयास गर्नुहोस्, र सुत्नुअघि तनाव कम गर्ने अभ्यास (सास फेर्ने, ध्यान) गर्नुहोस्। यी उपायले धेरैलाई सुधार गर्न मद्दत गर्छ। आइठान भइरहेको बेला आफूलाई सम्झाउनुहोस् कि यो अस्थायी हो र केही क्षणमै सामान्य हुनेछ।
कहिले डाक्टरलाई भेट्ने?
आइठान वा डरलाग्दो सपना धेरै बारम्बार भइरहेको छ, दैनिक जीवन वा निद्रामा ठूलो असर परिरहेको छ, वा कुनै आघातपूर्ण घटनासँग जोडिएको छ जस्तो लाग्छ भने मनोचिकित्सकसँग मूल्याङ्कन गराउनु उपयोगी हुन्छ। डा. कुशल खरेलको काठमाडौंस्थित क्लिनिकमा यस्ता निद्रा-सम्बन्धी समस्याको मूल्याङ्कन प्रत्यक्ष वा अनलाइन उपलब्ध छ।
Related Sleep articles
Need professional help?
If symptoms are affecting sleep, study, work, relationships, safety or daily functioning, a psychiatric assessment can help clarify the diagnosis and treatment plan.